donderdag 13 juli 2017

Nuccio Ordine

Het nut van het nutteloze : een manifest
Bijleveld 2017, 191 pagina's - € 19,50

Oorspronkelijke titel: L'utilité de l'inutile : un manifest (2013)

Wikipedia: Nuccio Ondine (1958)

Korte beschrijving
De Italiaanse filosoof en literatuurwetenschapper Nuccio Ordine (1958) maakt zich grote zorgen over de naar zijn mening rampzalige invloed van het rendementsdenken op wat van waarde is, maar niet in geld valt uit te drukken: zaken als literatuur, onderwijs, kunst, waardigheid en liefde. Hij heeft steun voor zijn visie gevonden in de geschriften van tal van denkers en schrijvers uit heden en verleden, van Plato en Ovidius tot Dante, Shakespeare en Kant. Het resultaat lijkt nog het meest op een optocht: een spandoek voorop en een lange rij sympathisanten erachter. De boodschap is duidelijk en indringend, maar de fragmenten worden niet tot een geheel. Met literatuurverwijzingen in eindnoten. Als appendix is een essay uit 1937 van de Amerikaanse onderwijsdeskundige Abraham Flexner (1866-1959) opgenomen: 'Het nut van nutteloze kennis'.

Fragment uit deel 1 - De nuttige nutteloosheid van literatuur
3 - Wat is water? - Een anekdote van David Foster Wallace
Aan het begin van het academische jaar lees ik mijn studenten altijd graag een fragment voor uit een toespraak die de Amerikaanse schrijver en essayist David Foster Wallace op 21 mei 2005 hield voor ene groep afstudeerders aan Kenyon College in de Verenigde Staten. De auteur, die in 2008 helaas op zesenveertige leeftijd een einde aan zijn leven maakte, vertelde zijn studenten een verhaaltje dat de rol en functie van cultuur uitstekend illustreert:
Twee jonge vissen zijn aan het zwemmen en op een goed moment komt hen een oudere vis tegemoet die hen groet met de woorden: 'Dag jongens. Hoe is het water?' De twee jonge vissen zwemmen door, kijken elkaar aan en zeggen: 'Wat is in godsnaam water?'
De auteur gaf zelf de sleutel tot zijn vertelsel: 'De kern van het verhaaltje over de vissen is simpelweg dat de meest voor de hand liggende, overal aanwezige en belangrijkste werkelijkheden vaak het moeilijkst te begrijpen en te bespreken zijn.'
  Net als deze twee jonge vissen geven ook wij ons geen rekenschap van de leefwereld waarin  we ons hele bestaan doorbrengen. We beseffen veel te weinig dat de literatuur en de humaniora, de cultuur en het het onderwijs het vruchtwater zijn waarin onze denkbeelden over democratie, over vrijheid, over rechtvaardigheid, over gelijkheid, over tolerantie, over vrijheid van meningsuiting, ja over het algemeen welzijn, kunnen groeien en bloeien. (pagina 37)

Artikel waarin het o.a. gaat over David Foster Wallace en 'zijn' water: Bernie Sanders - Wat is in 's hemelnaam water? (januari 2016)

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 11 juli 2017

Lieke Marsman

Het tegenovergestelde van een mens
Atlas Contact 2017, 176 pagina's - €19,99

Korte beschrijving op website uitgever
Waar het op neerkomt is dat de mensheid als geheel ook eenzaam is. We kunnen er niet tegen dat er niemand iets terugzegt, dat we nog altijd geen dieren hebben horen praten - ja, misschien zo nu en dan in de vorm van het schrille gegil dat onze slachthuizen vult, maar niet met woorden, niet met een oplossing voor de dingen waar we al tijden mee zitten. Zelfs de hemel is leeg. En dus zetten we ons af door al die zwijgende natuur om ons heen te vernietigen, als een wanhopige geliefde die maar niet wordt terug ge-sms't en het in het café op een zuipen zet. Nog nooit verscheen er een roman als Het tegenovergestelde van een mens. Lieke Marsman kantelt onze ideeën over klimaatverandering en identiteit op een manier die duizelig maakt.

Fragment uit

Lees ook van Floris van den Berg. Filosofie voor een betere wereld (2009) en van Naomi Klein No is not enough (uit 2017)

Recensie: Gelijkwaardigheid boven alles (8Weekly, 2 juni 2017)
Recensie: Recensie: Lieke Marsman – Het tegenovergestelde van een mens (Tzum, 26 juni 2017)
Recensie: Spitsvondigheid komt ook terug in Marsmans boeken (De Volkskrant, 3 juni 2017)

Terug naar Overzicht alle titels

Emily Kocken

De kuur : roman
Querido 2017, 276 pagina's - €24,99

Wikipedia: Emily Kocken (1963) en haar website met een dossier rondom dit boek

Korte beschrijving op website uitgever
Zakenman Yves Altman is al zijn hele leven in de ban van Thomas Manns beroemde roman De Toverberg. Met zijn nieuwe vriendin en zijn vier kinderen reist hij af naar de Schatzalp in het Zwitserse Davos, waar Thomas Mann zijn boek situeerde. Hij vindt het belangrijk zijn liefde voor De Toverberg met zijn gezin te delen. Vanaf het begin van de reis gaat alles echter anders dan gepland, verwart iedereen plaats en tijd en lijken er ongrijpbare machten in het spel. Yves heeft een geheime agenda en de onderdrukte verlangens van zijn vriendin en zijn kinderen creëren een dilemma. Kunnen ze nog terug?
De kuur is een verontrustende zoektocht naar identiteit, een duister sprookje en een familiesaga over liefde in alle vormen.

Fragment uit

Recensie: Emily Kocken blaast de magie van de Toverberg nieuw leven in (De Volkskrant, 17 juni 2017)

Terug naar Overzicht alle titels

Ger Groot

De geest uit de fles : hoe de moderne mens werd wie hij is : met illustraties uit de geschiedenis van de beeldende kunst, architectuur, muziek, opera, toneel en film 
Lemniscaat 2017, 360 pagina's - € 34,50

Wikipedia: Ger Groot (1954)

Korte beschrijving
De schrijver en filosoof Ger Groot vertelt het verhaal van de langzame ontwikkeling van het zelfbeeld van de mens. Hierbij concentreert hij zich op de moderne tijd, de laatste vier eeuwen. Dit boek is gebaseerd op colleges die de auteur gaf aan eerstejaars-filosofiestudenten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en op zijn audioboek 'De menselijke toon' (2008). De nadruk valt op de worsteling met de erfenis van de religie. Deze vindt Groot niet alleen terug in de filosofie, maar ook in bijvoorbeeld beeldende kunst, architectuur, literatuur en muziek. Sommige verbanden die hij legt, liggen voor de hand, zoals tussen Nietzsche en Wagner. Andere lijken wat ver(der) gezocht, maar zijn in ieder geval origineel en tekenend voor een tijd waarin al te ver doorgevoerde specialismen achterhaald lijken. Groot vult in wezen een boek als 'De vergeten wetenschappen' (2010)* van Rens Bod aan, die het ontstaan van de alfawetenschappen ook op een interdisciplinaire manier beschrijft. Prachtige, rijk geïllustreerde uitgave, aangevuld met een website met beeld- en geluidsfragmenten. Met literatuuropgave en register.


Fragment uit


Terug naar Overzicht alle titels

maandag 10 juli 2017

Sam Harris 2


De vrije wil
Samsara 2017,  118 pagina's  € 14,95

Oorspronkelijke titel: Free will (2012)

Wikipedia: Sam Harris (1967)

Tekst op website uitgever
Geloof in een vrije wil raakt aan bijna alles wat wij waardevol vinden. Het is nauwelijks mogelijk om na te denken over wetgeving, politiek, religie, overheidsbeleid, intieme relaties, waarden en normen - en over schuldgevoelens of persoonlijke successen - zonder ervan uit te gaan dat het individu de uiteindelijke bron is van zijn of haar denken en handelen.

In dit verhelderende, geraffineerde en provocerende boek ontmaskert Sam Harris aan de hand van neurowetenschap en psychologie de illusie van het bestaan van een vrije wil. Hij bepleit dat deze waarheid over de menselijke geest onze waarden en normen niet ondermijnt, en evenmin het belang van sociale en politieke vrijheid aantast. Bovendien laat hij aan de hand van zijn eigen ervaringen zien dat hij dankzij dit inzicht moreel gevoeliger en creatiever is geworden. Met humor en intellectuele meedogenloosheid schudt Harris je met De vrije wil je wakker en zet het aan tot het hebben van diepe gedachten.
Lees dit boek, of niet. De keuze is toch niet aan u.

Fragment uit

Youtube - Sam Harris - On Free Will (2016)



Lees ook: Het morele landschap : hoe de wetenschap ons de weg kan wijzen (2011).

Terug naar Overzicht alle titels


maandag 3 juli 2017

Roman Krznaric 2

Carpe diem : de geschiedenis van een culturele kaping
Ten Have 2017, 320 pagina's - €24,99

Oorspronkelijke titel: Carpe diem : seizing the day in a distracted world (2017)

Roman Krznaric (19) op website School of Lifezijn website en Twitter.

Tekst op website uitgeverIn Carpe diem haakt Roman Krznaric in op het feit dat het motto van de Romeinse dichter Horatius nog altijd springlevend is. Maar ‘Pluk de dag’ is ook gekaapt door de consumentenindustrie en de mindfulnessbeweging. Zij hebben het motto vernauwd tot ‘Koop de dag’ en ‘Pluk het nu’. Krznaric wil het tweeduizend jaar oude motto heroveren op zijn kapers. Daarvoor schrijft hij de eerste cultuurgeschiedenis van Carpe diem. Hij laat zien hoe de slogan kan inspireren om je over te geven aan waarachtig genot, om spontane acties te verzinnen, en kansen te grijpen in het dagelijks leven én in de politiek. Wanneer kun je het best de dag plukken en wanneer niet?

Fragment uit 9 - Ik kies, en dus besta ik
Carpe diem als levensfilosofie bestaat niet alleen maar uit de vijf verschillende manieren om de dag te plukken: het is een fundmantele weg naar het menselijk geluk. Met 'geluk' bedoel ik geen toestand van aanhoudende blijheid en opgewektheid, maar iets wat dichter bij het oude Griekse eudaimonia ofwel 'het goede leven' ligt - een leven van diep welzijn en floreren dat een gevoel van doel en betekenis verschaft. Carpe diem kan zeker niet claimen de enige route naar dit geluksideaal te zijn. Zoals John Locke in de zeventiende eeuw opmerkte: 'Alle mensen streven naar het geluk, maar niet naar hetzelfde geluk. [...] Je inspanningen om iedereen in verrukking te brengen met rijkdom of roem zullen al even vruchteloos blijken als wanneer je zou pogen om ieders honger te stillen met kaas of kreeften, die weliswaar voor sommigen heel aangenaam en smakelijk zijn, maar voor anderen juist uitermate misselijkmakend en weerzinwekkend.' In plats daarvan is carpe diem een route naar het geluk die het verdient naast andere belangrijke benaderingen geplaatst te worden, maar die al te lang in de macht is geweest van culturele kapers als het 'Just Buy It' van een op hol geslagen consumptiemaatschappij.
  Waar past carpe diem dan in het pantheon van de geluksfilosofieën? ten eerste hebben we hier enig historisch perspectief nodig.  (pagina 251-252)

Youtube - How to Seize the Political Day with Roman Krznaric

Lees ook: Empathie : een revolutionair boek (2014)

Lees ook van Kate Raworth: Doughnut economics : seven ways to think like a 21st century economist (2017)

Terug naar Overzicht alle titels


woensdag 21 juni 2017

Naomi Klein 2

No Is Not Enough: Resisting Trump's Shock Politics and Winning the World We Need
Penguin 2017, 288 pagina's - €12,99

Een Nederlandse vertaling is niet verschenen, noch aangekondigd

Wikipedia: Naomi Klein (1970) en haar website 

Korte beschrijving op website uitgever
“This is one attempt to uncover how we got to this surreal political moment. It is also an attempt to predict how, under cover of shocks and crises, it could get a lot worse. And it’s a plan for how, if we keep our heads, we might just be able to flip the script and arrive at a radically better future.” — From the Introduction

Donald Trump’s takeover of the White House is a dangerous escalation in a world of cascading crises. His reckless agenda—including a corporate coup in government, aggressive scapegoating and warmongering, and sweeping aside climate science to set off a fossil fuel frenzy—will generate waves of disasters and shocks to the economy, national security, and the environment.

Fragment uit chapter five - The Grabber-in-Chief
Divide and conquer
In truth, nothing has done more to help build our present corporate dystopia than the persistent and systematic pitting of working-class whites against Blacks, citizens against migrants, and men against women. White supremacy, misogyny, homophobia, and transphobia have been the elite's most potent defenses against genuine democracy. A divide-and-terrorize strategy, alongside ever more creative regulations that make it harder for many minorities to vote, is the only way to carry out a political and economic agenda that benefits such a narrow portion of the population.
  We als know from history that white supremacist and fascist movements - though they may always burn in the background - are far more likely to turn into wildfires during periods of sustained economic hardship and national decline. That is te lesson of Weimar Germany, which - ravaged by war and humiliated by punishing economic sanctions - became ripe for Nazism. That warning was supposed to have echoed through the ages.
  After the Holocaust, the world came together to try to create conditions that would prevent genocidal logic from ever again taking hold. It was this, combined with significant pressure from below, that formed the rationale for generous social programs throughout Europe. Western powers embraced the principle that market economies neede to guarantee enough basic dignity that disillusioned citizens would not go looking for scapegoats or extreme ideologies.
  But all that has been discarded, and we are allowing conditions eerily similar to those in the 1930s to be re-created today. Since the 2008 financial crisis, the International Monetary Fund (IMF), the European Commission, and the European Central Bank (known as the "troika") have forced country after country to accept "shock-therapy"-style reforms in exchange for desperately needed bailout funds. To countries such as Greece, Italy, Portugal, and even France, they said: "Sure, we'll bail you out, but only in exchange for your abject humiliation. Only in exchange for you giving up control over your economic affairs, only if you delegate all key decisions to us, only if you privatize large parts of your economy, including parts of your economy that are seen as central to your identity, like your mineral wealth. Only if you accept cuts to salaries and pensions and health care." There is a bitter irony here, because the IMF was created after World War II with the express mandate of preventing the kinds of economic punishment that fueled so much resentment in Germany after World War I. And yet it was an active part of the process that helped create the conditions for neo-fascist parties to gain ground in Greece, Belgium, France, Hungary, Slovakia, and so many other countries. Our current financial system is spreading economic humiliation all over the world - and it's having the precise effects that the economist and diplomat John Maynard Keynes warned of a century ago, when he wrote that if the world imposed punishing economic sanctions on Germany, "vengeance, I dare predict, will not limp."
  I understand the urge to boil Trump's election down to just one or two causes. To say it is all simply an expression of the ugliest forces in the United States, which never went away and roared to the foreground when a demagogue emerged who tore off the mask. To say it's all about race, a blind rage at the loss of white privilige. Or to say that it's all, attributable to women-hatred, since the very fact that Hillary Clinton could have been defeated by so vile and ignorant as Trump is a wound that, for a great many women, refuses to heal.
  But the reduction of the current crisis to just one or two factors at the exclusion of all else won't get us any closer to understanding how to defeat these forces now or the next time out. If we cannot become just a little bit curious about how all these elements - race, gender, class, economics, history, culture - have intersected with one another to produce the current crisis, we will, at best, be stuck where we were before Trump won. And that was not a safe place.
  Because already, before Trump, we had a culture that treats both people and planet like so much garbage. A system that extracts lifetimes of labor from workers and then discards them without protection. That treats millions of people, excluded from economics opportunity, as refuse to be thrown away inside prisons. That treats government as a resource to be mined for private wealth, leaving wreckage behind. That treats the land, water, and air that sustain all of life as little more than a bottomless sewer. (pagina 96-99)

Fragment uit Chapter seven - Learn to love economic populism
Bernie Sanders is the only candidate for US president I have ever openly backed. I've never felt entirely comfortable with candidate endorsements. I made an exception in 2016 because, for the first time in my voting life, there was a candidate inside the Democratic Party primaries who was speaking directly to the triple crises of neoliberalism, economic inequality, and climate change. The fact that his campaign caught fire in that context, where he could not be smeared as a spoileror vote-splitter (though many tried anyway), is what made his campaign different. Bernie was not a protest candidate; once he pulled off on an early upset by winning New Hampshire, the game was on. It was suddenly clear that, contrary to all received wisdom (including my own), Sanders had a shot at beating Hillary Clinton and becoming the presidential candidate for the Democratic Party. In the end, he carried more than twenty states, with 13 million votes. For a self-described democratic socialist, that represents a seismic shift in the political map.
  Many national polls showed that Sanders had a better chance of beating Trump than Clinton did (though that might have changed had he wonthe primary and faced a full right-wing onslaught). Bernie was incredibly well suited to this moment of popular outrage and rejection of establishment politcis. He was able to speak directly  tot he indignation over legalized political corruption, but from a progressive perspective - with genuine warmth and without personal malice. That's rare. He championed policies that would have reined in the banks and made education affordable again. He railed against the injustice that the banker shad never been held accountable. And, after a lifetime in politics, he was untainted by political scandals. That's even more rare. Precisely because Bernie is about as far as you can get from the polished world of celebrity reality TV, it would have been hard to find a better foil for Trump and the excess of Mar-a-Lago set.
  During the campaign, one of the early images that went viral was of Sanders on a plane, white hair disheveled, crammed into an economy-class middle seat. Running that kind of candidate against a man in a private jet with big gold letters on the side would have been the campaign of the century. And it's clear that people are still drawn to the contrast: two months into Trump's term, a Fox News poll found that Sanders had the highest net favorability rating of any politician in the country.
  The reason it's worth going over these facts is that when a candidate like that presents him or herself, and when that candidate proves that, with the right backing and support, they could conceivably win, it's worth understanding what stood in the way - so that the mistakes aren't repeated. Because in 2016 , there was - almost - a transformative option on the ballot, and there could actually be one next time. (pagina 121-122)

Interview op Baffler: No Is Not Enough: Naomi Klein on Looking Beyond Trump (12 juni 2017)

Youtube - Naomi Klein: How to Resist Trump's Shock Doctrine (8:54)



Lees ook: No time : verander nu, voor het klimaat alles verandert van Naomi Klein (uit 2014)

Terug naar Overzicht alle titels