woensdag 21 juni 2017

Naomi Klein 2

No Is Not Enough: Resisting Trump's Shock Politics and Winning the World We Need
Penguin 2017, 288 pagina's - €12,99

Een Nederlandse vertaling is niet verschenen, noch aangekondigd

Wikipedia: Naomi Klein (1970) en haar website 

Korte beschrijving op website uitgever
“This is one attempt to uncover how we got to this surreal political moment. It is also an attempt to predict how, under cover of shocks and crises, it could get a lot worse. And it’s a plan for how, if we keep our heads, we might just be able to flip the script and arrive at a radically better future.” — From the Introduction

Donald Trump’s takeover of the White House is a dangerous escalation in a world of cascading crises. His reckless agenda—including a corporate coup in government, aggressive scapegoating and warmongering, and sweeping aside climate science to set off a fossil fuel frenzy—will generate waves of disasters and shocks to the economy, national security, and the environment.

Fragment uit chapter five - The Grabber-in-Chief
Divide and conquer
In truth, nothing has done more to help build our present corporate dystopia than the persistent and systematic pitting of working-class whites against Blacks, citizens against migrants, and men against women. White supremacy, misogyny, homophobia, and transphobia have been the elite's most potent defenses against genuine democracy. A divide-and-terrorize strategy, alongside ever more creative regulations that make it harder for many minorities to vote, is the only way to carry out a political and economic agenda that benefits such a narrow portion of the population.
  We als know from history that white supremacist and fascist movements - though they may always burn in the background - are far more likely to turn into wildfires during periods of sustained economic hardship and national decline. That is te lesson of Weimar Germany, which - ravaged by war and humiliated by punishing economic sanctions - became ripe for Nazism. That warning was supposed to have echoed through the ages.
  After the Holocaust, the world came together to try to create conditions that would prevent genocidal logic from ever again taking hold. It was this, combined with significant pressure from below, that formed the rationale for generous social programs throughout Europe. Western powers embraced the principle that market economies neede to guarantee enough basic dignity that disillusioned citizens would not go looking for scapegoats or extreme ideologies.
  But all that has been discarded, and we are allowing conditions eerily similar to those in the 1930s to be re-created today. Since the 2008 financial crisis, the International Monetary Fund (IMF), the European Commission, and the European Central Bank (known as the "troika") have forced country after country to accept "shock-therapy"-style reforms in exchange for desperately needed bailout funds. To countries such as Greece, Italy, Portugal, and even France, they said: "Sure, we'll bail you out, but only in exchange for your abject humiliation. Only in exchange for you giving up control over your economic affairs, only if you delegate all key decisions to us, only if you privatize large parts of your economy, including parts of your economy that are seen as central to your identity, like your mineral wealth. Only if you accept cuts to salaries and pensions and health care." There is a bitter irony here, because the IMF was created after World War II with the express mandate of preventing the kinds of economic punishment that fueled so much resentment in Germany after World War I. And yet it was an active part of the process that helped create the conditions for neo-fascist parties to gain ground in Greece, Belgium, France, Hungary, Slovakia, and so many other countries. Our current financial system is spreading economic humiliation all over the world - and it's having the precise effects that the economist and diplomat John Maynard Keynes warned of a century ago, when he wrote that if the world imposed punishing economic sanctions on Germany, "vengeance, I dare predict, will not limp."
  I understand the urge to boil Trump's election down to just one or two causes. To say it is all simply an expression of the ugliest forces in the United States, which never went away and roared to the foreground when a demagogue emerged who tore off the mask. To say it's all about race, a blind rage at the loss of white privilige. Or to say that it's all, attributable to women-hatred, since the very fact that Hillary Clinton could have been defeated by so vile and ignorant as Trump is a wound that, for a great many women, refuses to heal.
  But the reduction of the current crisis to just one or two factors at the exclusion of all else won't get us any closer to understanding how to defeat these forces now or the next time out. If we cannot become just a little bit curious about how all these elements - race, gender, class, economics, history, culture - have intersected with one another to produce the current crisis, we will, at best, be stuck where we were before Trump won. And that was not a safe place.
  Because already, before Trump, we had a culture that treats both people and planet like so much garbage. A system that extracts lifetimes of labor from workers and then discards them without protection. That treats millions of people, excluded from economics opportunity, as refuse to be thrown away inside prisons. That treats government as a resource to be mined for private wealth, leaving wreckage behind. That treats the land, water, and air that sustain all of life as little more than a bottomless sewer. (pagina 96-99)

Fragment uit Chapter seven - Learn to love economic populism
Bernie Sanders is the only candidate for US president I have ever openly backed. I've never felt entirely comfortable with candidate endorsements. I made an exception in 2016 because, for the first time in my voting life, there was a candidate inside the Democratic Party primaries who was speaking directly to the triple crises of neoliberalism, economic inequality, and climate change. The fact that his campaign caught fire in that context, where he could not be smeared as a spoileror vote-splitter (though many tried anyway), is what made his campaign different. Bernie was not a protest candidate; once he pulled off on an early upset by winning New Hampshire, the game was on. It was suddenly clear that, contrary to all received wisdom (including my own), Sanders had a shot at beating Hillary Clinton and becoming the presidential candidate for the Democratic Party. In the end, he carried more than twenty states, with 13 million votes. For a self-described democratic socialist, that represents a seismic shift in the political map.
  Many national polls showed that Sanders had a better chance of beating Trump than Clinton did (though that might have changed had he wonthe primary and faced a full right-wing onslaught). Bernie was incredibly well suited to this moment of popular outrage and rejection of establishment politcis. He was able to speak directly  tot he indignation over legalized political corruption, but from a progressive perspective - with genuine warmth and without personal malice. That's rare. He championed policies that would have reined in the banks and made education affordable again. He railed against the injustice that the banker shad never been held accountable. And, after a lifetime in politics, he was untainted by political scandals. That's even more rare. Precisely because Bernie is about as far as you can get from the polished world of celebrity reality TV, it would have been hard to find a better foil for Trump and the excess of Mar-a-Lago set.
  During the campaign, one of the early images that went viral was of Sanders on a plane, white hair disheveled, crammed into an economy-class middle seat. Running that kind of candidate against a man in a private jet with big gold letters on the side would have been the campaign of the century. And it's clear that people are still drawn to the contrast: two months into Trump's term, a Fox News poll found that Sanders had the highest net favorability rating of any politician in the country.
  The reason it's worth going over these facts is that when a candidate like that presents him or herself, and when that candidate proves that, with the right backing and support, they could conceivably win, it's worth understanding what stood in the way - so that the mistakes aren't repeated. Because in 2016 , there was - almost - a transformative option on the ballot, and there could actually be one next time. (pagina 121-122)

Interview op Baffler: No Is Not Enough: Naomi Klein on Looking Beyond Trump (12 juni 2017)

Youtube - Naomi Klein: How to Resist Trump's Shock Doctrine (8:54)

Lees ook: No time : verander nu, voor het klimaat alles verandert van Naomi Klein (uit 2014)

Terug naar Overzicht alle titels

Timothy Snyder

Over tirannie : twintig lessen uit de twintigste eeuw
Ambo | Anthos 2017, 124 pagina's - - € 12,99

Oorspronkelijke titel: On tyranny : twenty lessons from the twentieth century (2017)

Wikipedia: Timothy Snyder (1969) en zijn website 

Korte beschrijving
Geschiedenis kan geruststellen maar ook waarschuwen. Dat laatste doet de Amerikaanse auteur van dit boekje. Hij maakt zich zorgen over het voortbestaan van onze liberale democratie. Direct na de Amerikaanse verkiezingen in 2016 stelde hij een lijst op van twintig aanbevelingen die hij van belang acht als de democratie wordt bedreigd: 'Verhinder een eenpartijstaat', 'Koester onze taal', 'Geloof in de waarheid', 'Praat met elkaar' en dergelijke. In het boekje zijn de lessen kort uitgewerkt en onderbouwd met analyses van voorvallen uit de geschiedenis. Hij schrijft zijn lessen op beeldende en bijna literaire wijze uit: 'De politiek van het onvermijdelijke is een intellectueel coma dat we onszelf hebben aangedaan.' Dat is ook de valkuil van het boekje: het biedt wijze lessen met mooie doorkijkjes en vergezichten, maar voelt soms ook als verzameling open deuren. Wie daar doorheen kan kijken, voelt zich zeker gesterkt in de strijd tegen populisten en anderen die rechtsstatelijke hoekstenen willen omgooien. Pocketuitgave; normale druk.

Fragment uit de Epiloog
Het gevaar dat ons nu bedreigt is een overgang van een politiek van de onvermijdelijkheid naar een politiek van de eeuwigheid, van een naïef en gebrekkig type democratische republiek naar een verward en cynisch type fascistische oligarchie. De politiek van de onvermijdelijkheid is vreselijk kwetsbaar voor het type dreun dat zij onlangs heeft geïncasseerd. Wanneer de mythe aan gruzelementen gaat, wanneer de tijd zich verstuikt, gaan we naarstig op zoek naar een andere manier om onze ervaringen te organiseren. De weg van de minste weerstand leidt linea recta van de onvermijdelijkheid naar de eeuwigheid. Als u ooit dacht dat alles uiteindelijk altijd goed komt, dan kunt u er nu van worden overtuigd dat niets ooit nog goed komt. Als u ooit niets deed omdat u dacht dat vooruitgang toch onvermijdelijk is, dan kunt u gewoon niets blijven doen omdat u denkt dat de tijd cyclisch verloopt.
  Beide opvattingen, die van de onvermijdelijkheid en die van de eeuwigheid, zijn antihistorisch. Het enige redmiddel is de geschiedenis zelf. Dankzij de geschiedenis kunnen we patronen ontdekken en dingen beoordelen. Zij schetst voor ons de structuren waarin we op zoek kunnen gaan naar de vrijheid. Zij onthult voor ons momenten die allemaal anders maar geen van alle geheel uniek zijn. Begrip van het ene moment opent de mogelijkheid om de medeschepper van het volgende te worden. Dankzij de geschiedenis kunnen we verantwoordelijkheid nemen: niet voor alles, maar wel voor iets. De Poolse dichter Czeslaw Milosz zag in een dergelijke opvatting van verantwoordelijkheid een middel tegen eenzaamheid en onverschilligheid. De geschiedenis geeft ons het gezelschap van mensen die meer hebben gedaan en geleden dan wij. (pagina 122-123)

Terug naar Overzicht alle titels

woensdag 31 mei 2017

Peter Mertens

Graailand : het leven boven onze stand
EPO 2016, 403 pagina's -  € 20,--

Wikipedia: Peter Mertens (1969)

Korte beschrijving
Dit is het derde boek van de in België zeer populaire auteur, socioloog en politicus Peter Mertens. Vanaf de eerste pagina's haalt Mertens de kern van het wereldbeeld van de neo-liberalen keihard onderuit. We leven niét in een meritocratie, wel in een samenleving waarbij de gemeenschappelijke middelen volkomen ongelijk verdeeld worden. Al is het soms wat demagogisch en eenzijdig, het boek legt wél goed en in klare taal uit wat er misgaat in een hele reeks beleidsdomeinen, van armoede tot zonnepanelen. Mertens slaagt erin concrete cijfers en persoonlijke verhalen te verweven in een boeiend en samenhangend maatschappelijk betoog. Hij heeft met succes het oude communistische ideaal in een nieuw modieus jasje gestoken. Uitvoering: illustraties ontbreken, traditionele typografie/lay-out. Met eindnoten; geen register. Uitstekend, vlot geschreven, voor dit genre zeer leesbaar boek. In Nederland vermoedelijk minder populair dan in België, maar toch goed voor een redelijke lezerskring.

Tekst op website uitgever
De elite graait, grabbelt en grijpt als nooit tevoren. Ongestraft verstoppen miljonairs en multinationals miljarden euro’s in postbusbedrijven en belastingparadijzen. Overbetaalde politici walsen ongestoord de draaideur door tussen politiek en grootbedrijf. Wat crisis?

Crisis is voor sissies, zegt de kaste, en ze verhogen opnieuw de taksen en bevriezen de lonen. We leven toch boven onze stand? Ondertussen vloeit het verse geld naar nieuwe speculatieve zeepbellen, tot de bubbels barsten. Hoe meer ellende de graaiers zaaien, hoe meer opstand ze oogsten tegen de elites.

Mertens gooit geen steen in de kikkerpoel, maar meteen een hele muur. Graailand biedt een alternatief op de profeten van de angst, zoals Trump, Le Pen en Wilders. Graailand toont de sprankeling van het sociaal verzet, stelt de New Kids in Town voor, en offreert een politiek van hoop.

Graailand is een boek dat brandt in de handen. Neem het vast, en geef het vuur door.

Fragment uit En wat als alle motoren uitvallen?
De Britse collega's van het blad The Economist trokken eerder al aan de alarmbel: "Sedert 2008 hebben de Amerikaanse bedrijven zich gelanceerd in een van de omvangrijkste fusie-ronden in 's lands geschiedenis, ter waarde van tien biljoen dollar." De krant stelt vast dat de voordelen van al die fusies en overnames niet ten goede komen aan de klanten van het grootbedrijf. Het geld wordt opgepot, en de winsten gaan door het dak. The Economist schrijft: "In de meeste rijke landen zijn de winsten de laatste tien jaar gestegen, maar toch het meest die van de Amerikaanse bedrijven. Koppel dat aan de groeiende concentratie van het eigenaarschap ervan en het wordt duidelijk dat de vruchten van de economiosche groei zijn opgepot. Het is een van de redenen waarom twee derde van de Amerikanen, ook van de Republikeinen, is beginnen geloven dat de economie de belangen van de machtigen op een oneerlijke manier voortrekt.

Overnames en fusies, maar gene investeringen die werkgelegenheid creëren. Logisch dat de zakenbankiers en de tussenpersonen hun slag slaan. De drie zakenbanken die de wereld in 2008 mee in een uitzichtloze crisis stortten, profiteren vandaag het meest. "Het lijkt erop dat 2015 het lucratiefst zal zijn voor Goldman Sachs. Concurrenten JP Morgan en Morgan Stanley volgen op respectabele afstand", schrijft De Tijd.
  Hoe pervers moet het eigenlijk nog worden? Ondanks massa's geld die in de economie worden gepompt, ondanks superlage interestvoeten investeert het grootbedrijf niet. Winsten worden wel geboekt. Veel winsten zelfs. Heel veel. Waar gaan die fenomenale winsten dan wel naartoe? Het geld vloeit naar beleggingen, derivaatproducten, speculatiefondsen. Net als voor 2008. In volle crisis, bij een overschot aan beschikbaar geld, wordt het kapitaal op de beurs overgewaardeerd. De wereld op zijn kop ... tot de volgende krach.

Het is uiterst zeldzaam dat alle motoren van ene vliegtuig uitvallen. De meeste meermotorige toestellen kunnen zelfs in de lucht blijven met één enkele werkende motor. Zolang één motor werkt, kan je proberen de andere motoren weer te laten aanslaan, en wel door de druk van de lucht in een duikvlucht. Maar als alle motoren uitvallen is geen besturing meer mogelijk, dan is het gedaan.
 In de Europese Unie zijn alle motoren stilaan uitgevallen. Niemand investeert nog: de gezinnen niet, de overheden niet, de bedrijven niet. ()

  Het is zonneklaar: als we de motoren opnieuw willen doen aanslaan, zullen we een heel andere politiek moeten voeren, in plaats van te rommelen in de marge. Dan zal het erop aankomen al dat slapend kapitaal wakker te schudden en te durven raken aan de almacht van het private grootbedrijf. (pagina 308-310)

Terug naar Overzicht alle titels

Henk van der Waal 2

Mystiek voor goddelozen
Querido 2017, 431 pagina's - € 19,99

Website van Henk van der Waal (1960)

Korte beschrijving
Volgens de meermaals bekroonde dichter en filosoof Henk van der Waal is de hedendaagse mens als 'laatkomer' per definitie het sluitstuk van de geschiedenis van de kosmos vóór hem. De mens is als sluitstuk ook een nieuw begin. En dat nieuwe begin kan een nieuw élan krijgen wanneer de mens weer een 'aanhaker' wordt, een wezen dat zich op grond van een late komst voegt naar het omvattende dat hem draagt. Een existentieel-mystiek besef dus van hoe het wezen van de mens samenhangt met al wat bestaat en bestaan heeft en van hoe kosmos en mens allerlei 'tijdvertragende' technieken en technologieën hebben uitgevonden om het bestaan te rekken. Opgebouwd als een dialoog tussen de 'welwillende' en de 'raadselachtige' neemt de auteur de mens mee op een diepgravende zoektocht naar een modern, aansprekend seculier-mystiek inzicht in de werkelijkheid die ons draagt, omvat en verbindt. Filosofie van zeer hoog literair niveau. Wel voor doorzetters want erg moeilijk, mede door Van der Waals eigenzinnige jargon (met verklarende woordenlijst). Inspirerend en erg knap gecomponeerd. Een aanrader voor mensen die geïnteresseerd zijn in moderne filosofie en seculiere spiritualiteit en mystiek.

Een lang citaat uit een recensie
Laat ik het maar meteen bekennen: ik weet niet goed wat ik met dit boek aan moet. Het is een van die zeldzame boeken waarin getracht wordt het hele universum in zijn samenhang te begrijpen, maar wel met de naduk op het aardse en menselijke leven. Van der Waal biedt zijn lezers een alomvattende theorie van de geschiedenis van de mensheid, en een perspectief op haar mogelijke toekomst.
  Een dergelijke universele aanpak doet nog het meest denken aan de filosoog Georg Hegel, die ruim twee eeuwen geleden soortgelijke boeken schreef. Met veel bravoure onderneemt Van der Waal iets wat filosofen lange tijd niet meer hebben aangedurfd. Zijn denken, waarin het thema 'tijd' centraal staat, is overigens meer dan door Hegel beïnvloed door Heidegger, de Franse denkers die op diens denken hebben voortgeborduurd en, zeker in het laatste deel, door hedendaagse tijdfilosofen als Joke Hermsen.
  Maar daar blijft het niet bij: de voetnoten en de literatuurlijst getuigen van een schier universele belezenheid, die zich ook uitstrekt tot de nieuwste ontwikkelingen in de wetenschappen. Deze voetnoten zijn heel nuttig, maar hebben ook iets merkwaardigs, omdat het boek is geschreven in de literaire dialoogvorm. Het is een tweespraak tussen gesprekspartners van onbestemd geslacht, de 'raadselachtige' en de 'welwillende' genoemd, die niet zozeer opponenten zijn, maar elkaar veeleer als geestverwanten aanvullen en stimuleren in de ontvouwing van hun filosofie.
  In het laatste deel schetsen zij het perspectief van een mystiek, kosmisch, 'posthumaan' bewustzijn, waarin het geloof in een scheppende, almachtige God een gepasseerd station is, evenals het nationalisme of andere ideologieën. Een bewustzijn van individuele openheid en vrijheid, dat pas mogelijk wordt na alle stadia die de mensheid tot nu toe heeft doorlopen, inclusief dat van de technologie van de moderne communicatiemedia.
  Is dit het eindstadium van de geschiedenis? Dat is nog de vraag, want het is 'niet waarschijnlijk dat de hele evolutie en de hele geschiedenis een van tevoren gegevn doel in zich dragen'. Zo hegeliaans is Van der Waal ook weer niet.

Lees ook van Henk van der Waal: Denken op de plaats rust (2012)

En van Joke Hermsen: Stil de tijd : pleidooi voor een langzame toekomst (2009) & Kairos : een nieuwe bevlogenheid (2014).

Lees ook: Homo Deus : een kleine geschiedenis van de toekomst van Yuval Noah Harari (uit 2016/2017).

Lezing: op dinsdag 19 september 2017 spreken Joke Hermsen enHenk van der Waal in Bibliotheek Uden over dit boek.

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 30 mei 2017

Carlo M. Cipolla

De wetten van menselijke stupiditeit
Amsterdam University Press 2016, 85 pagina's - € 9,95 

Oorspronkelijke titel: The basic laws of human stupidity (2011)

Wikipedia: Carlo M. Cipolla (1922-2000)

Korte beschrijving
In 1976 publiceerde Carlo Cipolla, hoogleraar economische geschiedenis in Berkeley, een kort essay over menselijke domheid. Dat essay, destijds bedoeld voor vrienden en kennissen, bleef lang onopgemerkt. Inmiddels is het in vele talen vertaald en nu eindelijk ook in het Nederlands. De schrijver verdeelt de mensheid in vier soorten: de dommen en de slimmen, de schurken en de zwakken. En met een groot gevoel voor humor en minstens zoveel pijn in het hart constateert hij dat er veel meer domme mensen zijn dan wij doorgaans willen weten en dat ze machtiger zijn en meer schade aanrichten dan goed voor ons is. Het boekje eindigt met een aantal grafieken waarin en waarmee de lezer zichzelf kan plaatsen. Pocketuitgave; normale druk.

Fragment uit

Recensie: Menselijke stupiditeit gesignaleerd - Geestig boek over de vijf wetten van de domheid (juni 2016)

Artikel: Zou het? “Iedereen onderschat altijd en onvermijdelijk het aantal domme individuen dat in omloop is.” (mei 2017)

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 23 mei 2017

Peter Singer

Effectief altruïsme : 1. Ontdek hoe je het meeste goed kunt doen in de wereld. 2. Doe het!
Lemniscaat 2017, 200 pagina's - € 19,95

Oorspronkelijke titel: The Most Good You Can Do: How Effective Altruism Is Changing Ideas About Living Ethically (2015)

Wikipedia: Peter Singer (1946) en zijn website 

Tekst op website uitgever
'Stel,' zegt Peter Singer, 'je loopt door het park en je ziet een kind verdrinken. Er is niemand anders in de buurt. Zou je in de vijver springen om dat kind te redden?' 'Ja natuurlijk,' zullen de meeste mensen antwoorden. 'Maar waarom accepteer je dan,' gaat Singer verder, 'dat er in ontwikkelingslanden dagelijks kinderen overlijden zonder dat je ingrijpt, terwijl hun dood met jouw hulp voorkomen had kunnen worden?'

Deze casus is typerend voor het denken van Peter Singer. Als je eenmaal hebt erkend dat mensen die honger lijden en doodgaan aan bestrijdbare ziektes geholpen dienen te worden, net als het verdrinkende kind in de vijver, dan is de volgende vraag: hoe dan? Er zijn onderzoeken die laten zien dat het ene goede doel meer dan honderd keer effectiever is dan het andere. Als je aan mensen vraagt of ze honderd keer zoveel willen doneren, dan zullen ze nee zeggen. Maar als je ze vraagt of ze met hetzelfde bedrag honderd keer zoveel effect willen genereren, dan willen ze daar best over nadenken.

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels

woensdag 17 mei 2017

Kris Pint

De wilde tuin van de verbeelding : zelfzorg als vrolijke wetenschap
Boom 2017, 132 pagina's - € 14,90

Universiteit van Hasselt: Kris Pint (1981)

Korte beschrijving
Cultuurhistorische verhandeling over een uitweg uit de stresserende ratrace van de homo economicus. Een alternatieve levenswijze, zelfzorg als vrolijke wetenschap, wordt ontworpen via 'de wilde tuin van de verbeelding', met als hoofdmetafoor het scheppen van je 'innerlijke tuin'. Na 'nee' durven zeggen tegen de overtrokken eisen van de maatschappij en het opeisen van een eigen plek maak je deze tot een potentiële ruimte (hortus conclusus), waarin je mentaal verbinding maakt met inspirerende zaken in kunst en leven. In deze innerlijke wilde tuin zoek je via 'intieme fantasma’s' naar díe verbeeldingspraktijken die helpen bij dat transformatieproces, via de elementen 'personages', 'details' en 'het ontijdige'. De Belgische auteur (1981, Halle), dichter en docent cultuurwetenschappen, citeert vrijdenkers als Freud, Jung, Nietzsche, Barthes, Foucault en schrijvers als Proust en Gombrowicz om zijn zaak te bepleiten. Geschikt voor de liefhebbers van 'Stil de tijd' van Joke Hermsen en het soortgelijke 'Landschap en herinnering' van Simon Schama..

Tekst op website uitgever
Dé gids om op een andere manier naar jezelf te kijken - weg van de neoliberale stereotypen - en zo een goed en voor jou waarachtig leven te leiden.

‘De geheime tuin bevindt zich binnen de ruimte van onze hedendaagse maatschappij met zijn schrale monoculturen van steeds maar weer dezelfde gewassen. Het gaat erom hier bepaalde cultuurpraktijken als tegengif tegen de dominante cultuur te ontdekken en te cultiveren. Het is een praktijk die te vergelijken is met guerrilla gardening, waarbij mensen in publieke ruimtes stiekem bepaalde bloemen of struiken planten, om zo de lelijkheid en de monotonie te bestrijden die vele plekken zo deprimerend maken.’

De moderne mens is continu bezig zichzelf te verbeteren en nog beter in de markt te zetten. In De wilde tuin van de verbeelding laat Kris Pint zien hoe wij aan deze instrumentalisering van onszelf kunnen ontsnappen. In het werk van kunstenaars en denkers vindt hij elementen van een levenskunst voor iedereen die zichzelf en anderen niet langer wil begrijpen in termen van concurrentie en consumptie.

Je moet jezelf niet beschouwen als een ondernemende tuinier die zich voortdurend wil bewijzen, maar als een wilde tuin, met allerlei nog onvermoede, waardevolle plaatsen. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor de verbeelding, als een vorm van verzet, een verkenning van andere mogelijke levenswijzen.

Citaat uit de rubriek Doorlezen of afhaken?
In Sigmund, de zaterdagbijlage van De Volkskrant, worden de laatste tijd min of meer Bekende Nederlanders aan het werk gezet. Ze krijgen wekelijks drie willekeurige boeken voorgeschoteld. En of ze de eerste tien pagina's van elk boek willen lezen. Om vervolgens te besluiten: doorlezen of afhaken? In mei 2017 las cabaretier, liedjesmaker en kunstenaar Jeroen van Merwijk (1955) het boek van Kris Pint. Hij begon zijn verhaal als volgt:
De ondertitel van dit boek is: Zelfzorg als vrolijke wetenschap. Waar de toon van het vorige boek me wat irriteerde, is het juist de toon van dit boek die me bevalt. Op een niet nadrukkelijke, zachte - ik zou bijna zeggen: Vlaamse - manier verzet dit boek zich tegen de alomtegenwoordige marktwerking en tegen het beeld van de mens als homo economicus. () Lezen, dat boek!

Fragment uit

Youtube - Cultuurfilosoof Kris Pint over marktwerking (Brainwash, april 2017) (4:52)

Terug naar Overzicht alle titels

zaterdag 13 mei 2017

Nick Meynen

Frontlijnen : een reis langs de achterkant van de wereldeconomie
EPO 2017, 250 pagina's - € 22,50

Nick Meynen

Tekst op website uitgever
‘Dit boek verdient een breed en internationaal publiek.’ Dat schrijft Naomi Klein over Frontlijnen.
Het is geen toeval dat de wereldberoemde auteur van onder andere De shockdoctrine en No time zo onder de indruk is van dit verhaal. Zoals treinen je de achterkant van landschappen laten zien, zo troont Nick Meynen je mee langs de achterkant van onze mondiale economie. Hij maakt kennis met de afvalmaffia in Napels, aanschouwt de geschifte Griekse goudkoorts, ontdekt in Dubai dat er niet genoeg zand is en komt in Congo tot een verrassende vaststelling over de globale economie. Op elke plaats die hij aandoet, op elke frontlijn, komt naar boven: dit economisch systeem is onhoudbaar want het maakt mens, dier en planeet ziek. Toch is Meynen niet pessimistisch, zelfs niet in tijden van Trump. Hij toont hoe overal mensen in de maalstroom rechtop gaan staan en zich verzetten tegen het kwartaalkapitalisme. Non-fictie van de bovenste plank waarin de Grote Verhalen van deze tijd oplichten.

Enkele citaten uit een interview in De Morgen (12 mei 2017, door Thomas Decreus)
"Als je kijkt naar wat er momenteel kan gerecycleerd worden in onze economie, dan valt dat nogal tegen. Het komt neer op zeven procent van het totale gewicht van de materialen die in omloop zijn. De overige drieënnegentig procent wordt nog altijd afval. Ondanks het buzzword circulaire economie, zal er ook gewoon een economische krimp, een verlaging van het totale volume nodig zijn.  Maar dat hele idee past natuurlijk niet in het plaatje van “we zijn supergoed bezig”. En nog minder in het idee dat we alle schulden moeten terugbetalen door economisch te blijven groeien."

"Dat is een steeds weerkerende opmerking en ik heb er één antwoord op. De VN schat dat er tegen 2050 twintig procent meer mensen zullen zijn dan nu. Maar de VN schat ook dat we tegen 2050 ongeveer tweehonderd procent meer zullen consumeren dan nu. Dan vraag ik je: zeg me waar het grootste probleem zit? Het grootste probleem is niet de hoeveelheid mensen. Het is zelfs niet de hoeveelheid die we consumeren. Het is het economische systeem dat dit mogelijk maakt, aanmoedigt en voorstelt als een daad van goed burgerschap. Ik geloof sterk in wat Ghandi ooit zei: ‘Er is genoeg voor ieders noden, maar niet voor ieders hebzucht.’ Daar komt het eigenlijk op neer. Zelfs Adam Smith, de peetvader van het kapitalisme, heeft tweehonderdvijftig jaar geleden al gezegd dat kapitalisme een groeifase zou kennen maar dat die groei niet eeuwig kan blijven duren. Het probleem is dus vooral dat de economische expansie veel sneller gaat dan de bevolkingsexpansie. Trouwens, die bevolkingsexpansie zal zich sowieso stabiliseren na 2050."

Artikel: Nick Meynen: "We leven in een bubble die vroeg of laat zal barsten"

Fragment uit Mythe 4. Het bruto nationaal product moet groeien
'Een stijging van 20 procent in het sterftecijfer van Amerikanen boven de 65 zou een groei in het bnp (bruto nationaal product) per hoofd van de bevolking betekenen.
  De quote komt uit The Economist. Deze logica volgend is het goed voor de groei van het bnp dat de overheid alle 65-plussers de toegang tot ziekenhuizen ontzegt en hen een gratis cyanidepil geeft. Of met een drone uitschakelt. Het zou een win-winsituatie zijn: het bnp groeit door besparingen in de sociale zekerheid en de cyanide- en drone-industrie groeit. De quote komt uit een artikel over klimaatveranmdering. Eigenlijk zegt de auteur dat de opwarming van de aarde een vijfde van onze oudjes op het altaar van de god Groei zal leggen. Nergens stelt de auteur Groei in vraag.,
  Aanhangers van de meest geïnstitutionaliseerde, geglobaliseerde en gevaarlijkste religie ter wereld kijken niet op een generatiegenocide meer of minder. Ze bidden niet langer tot Allah of God, maar tot Groei. Alles wat niet tot de bnp-groei bijdraagt moet uitgefaseerd en liefst geëlimimineerd owrden. Waar het neoliberalisme nog een ideologie is met een viertal grote recepten en met concrete namen van implementerende instellingen (zoals de Wereldbank en het IMF) is de Groeireligie groter, vager en ongrijpbaarder. Het is vandaag dé God boven alle andere Goden, van Washington tot Peking.
  In historisch perspectief is Groei een nieuwkomer. Waar God en Allah al wijdverspreid waren, was de religie rond Groei in het begin van de industriële revolutie een randfenomeen. Twee eeuwen later leven we in de hegemonie van Groei. Groei van het bnp is voor de aanhangers geen middel voor een goed leven, het is Het Doel. En Het Doel heiligt de middelen, alle middelen. Vandaag kun je ook op zondag Groei (voordien God) eren door meer te consumeren (voorheen bidden) in een winkel (voorheen kerk). Consumeren is en vorm van goed burgerschap, een manier om je plaats in de geloofsgemenschap te behouden en te versterken. Een burgerplicht. (pagina 197-198)

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 9 mei 2017

Salomon Kroonenberg

Spiegelzee : de zeespiegelgeschiedenis van de mens
Atlas Contact 2017, 271 pagina's - € 14,99

Wikipedia: Salomon Kroonenberg (1947)

Korte beschrijving
Zeespiegelstijging is van alle tijden. Het zeeniveau is de gemiddelde hoogte van de zeespiegel. Het wordt beïnvloed door een aantal factoren: het mondiale volume van het zeewater, de gemiddelde temperatuur en de saliniteit. Als de ijskappen van het poolgebied smelten, heeft dat gevolgen voor het zeeniveau, het zal dan stijgen. Wordt er veel zeewater door ijsvorming opgenomen, dan zakt het zeeniveau. Deze processen zijn van invloed geweest op de vorming van het Nederlandse landschap. De stijging en daling van het zeeniveau is een wetmatigheid, gebaseerd op natuurlijke processen. De tegenwoordige stijging van het zeeniveau wordt door menselijk handelen veroorzaakt. De auteur, emeritus hoogleraar geologie aan de TU Delft, geeft op een toegankelijke wijze informatie over deze materie. Het boek is voorzien van kleurenfoto's, een geologische tijdschaal van het Pleistoceen, landkaartjes, curven, profielen, een register en een paginagrote kaart van de afsmeltingsfasen van de Scandinavische ijskap. Belangrijk boek voor biologen, geologen en mensen met belangstelling voor geomorfologie.

Fragment uit 12. Tempels verdwijnen, terpen verschijnen
Het Spiegelzeeteam heeft het Katwijkse strand niet willekeurig gekozen als locatie van het paviljoen. Het is volgens de historicus Dik Parlevliet exact de plaats waar ooit het Romeinse castellum Brittenbrug stond, maar die ruïne is inmiddels in zee of onder het strandzand verdwenen.
  Vanaf 2500 jaar geleden is het afgelopen met de kustaangroei in West-Nederland. Bij een stormvloed in 1250 wordt een groot deel van de duinen bij Katwijk weggeslagen en komen er resten van een bouwsel tevoorschijn, in de woorden van Jan van Wassenaar uit dat jaar: 'toen zag men de structuren en bouwsels van de aarde en de muren gingen opwaarts door het strand in de duinen onder de aarde tot twee plaatsen, op de manier of daar een water tussen die muren gelopen had.' Er werden stenen met opschriften, zilveren munten en andere voorwerpen gevonden die teruggaan tot het jaar 270 van onze jaarteklling. In 1581 maakt de beroemde tekenaar en cartograaf Ortelius er een tekening van. Daarop heeft het bouwsel weinig weg van een Romeins bouwwerk, want de Romeinen maakten geen ronde torens. Ook in later eeuwen komt de structuur soms even boven water, maar sinds 1800 is er niets meer gezien. Van de vondsten uit die tijd is helaas niets bewaard gebleven. Bij een recente uitgraving op het Katwijkse strand komt wel een Romeinse hypocausttegel tevoorschijn, gebruikt om een vloerdeel op te hogen voor de vloerverwarming, en in het nabijgelegen Valkenburg wordt een bodemplank van een wijnvat met het stempel van keizer Caligula gevonden. (pagina 172-173)

Terug naar Overzicht alle titels

Thomas Rau & Sabine Oberhuber

Material matters : het alternatief voor onze roodbouwmaatschappij
Bertram + De Leeuw Uitgevers 2016, 221 pagina's -  € 14,95

BioThomas Rau op zijn website

Korte beschrijving
In dit boek werken architect Thomas Rau en econome Sabine Oberhuber stapsgewijs toe naar een nieuw economisch model. Doel: een toekomstbestendige wereld waarin de consument niet langer eigenaar maar gebruiker is van materialen (die een circulaire levensloop krijgen waardoor afval verleden tijd is). Dit lijkt een utopie, maar het boek schetst – aan de hand van aansprekende cases en voorbeelden – een werkbaar model dat dit ideaal daadwerkelijk mogelijk kan maken. Uitvoering: traditionele typografie, eigentijdse lay-out, geïllustreerd met de nodige kleurenfoto's. Met eindnoten. Het boek wordt aangekondigd als revolutionair, met de potentie de wereld zoals wij die kennen volledig op zijn kop te zetten. En dat zou nog wel eens waar kunnen zijn ook. Al is het wel de vraag of de huidige maatschappij al klaar is voor dit soort andersdenken. Hoe dan ook: het betreft zeker een uitdagend visionair boek, een echte eyeopener, goed voor een redelijke lezerskring.

Fragment uit de Inleiding
Wij leven in ene tijd van grote en snelle veranderingen. Geen dag gaat voorbij zonder dat we vertrouwde zekerheden zien afbrokkelen of dingen die wij tot dan voor onmogelijk hielden, ineens als een nieuwe realiteit moeten accepteren - Brexit bijvoorbeeld, of de compleet 'onwaarschijnlijke' verkiezingsuitslag in de Verenigde Staten. Maar is dit allemaal echt zo verrassend of hebben we de onderliggende oorzaken simpelweg over het hoofd gezien, de voortekens genegeerd?
  Al jaren zijn er urgente problemen in onze globale maatschappij die wij stelselmatig ontkennen. Zo lang de consequenties niet direct voor onze neus staan, permitteren wij ons een lakse houding. Pas als urgente problemen zo actueel geworden zijn dat ze het dagelijkse nieuws bereiken, zijn wij tot handelen bereid, maar dan is het voor een adequaat antwoord meestal te laat - kijk maar naar de vluchtelingencrisis.
  Een probleem dat steeds urgenter wordt, is de ecologische crisis; af en toe bereikt zij in de vorm van wervelstormen of overstromingen onze tv-schermen, maar raakt dan snel weer naar de achtergrond van onze drukke mediawereld.
  Deze crisis wordt veroorzaakt door een economisch systeem waarin de waarden van de winst- en verliesrekening de enige echte parameters zijn voor de besluitvorming. Sterker nog: onze cultuur is zo doordrenkt van eenzijdig economisch denken, dat die puur kwantitatieve kijk op de wereld het negeren van problemen blijkbaar rechtvaardigt.
 Daarbij hangen de grote globale vraagstukken samen met ons lineair georganiseerde economische systeem waarin wij grondstoffen delven, gebruiken en vervolgens weggooien. Take make and waste. Dit heeft niet alleen een gigantische verspilling van grondstoffen tot gevolg, maar ook het verlies van ecosystemen en de klimaatcrisis. De aarde is een gesloten systeem en ons verblijf hier is tijdelijk.En in plaats dat wij ons als verantwoordelijke gasten op deze planeet gedragen en bewust met alles omgaan wat ons verblijf hier mogelijk maakt, hebben wij een systeem gecreëerd dat ons en het bestaan van vele andere wezens op deze planeet in gevaar brengt.
  Sinds de vorige eeuw hanteren wij een economisch systeem dat gericht is op continue, exponentiële groei - onze welvaart hangt daarvan af. Om dat systeem in stand te houden, moeten producten in steeds grotere hoeveelheden geconsumeerd worden. Wij hebben van producten dan ook een probleem gemaakt: hun technische levensduur wordt kunstmatig verkort, door zogenaamde innovatie 'verouderen' ze in hoog tempo, en door steeds wisselende trends wordt er elk seizoen iets nieuws aangeschaft.
  Dit systeem kunnen wij niet repareren door middel van kleine verbeteringen, maar wel door onze economie fundamenteel anders te organiseren. (pagina 10-11)

Terug naar Overzicht alle titels

Andrea Britta Maier

Eeuwig houdbaar : de ongekende toekomst van ons lichaam
Prometheus 2017, 223 pagina's -  € 19,99

Wikipedia: Andrea Maier (1978)

Korte beschrijving
De auteur is internist en hoogleraar veroudering aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en de Universiteit van Melbourne, Australië. Het boek gaat over wetenschappelijk onderzoek naar veroudering van de mens. Het gaat er met name om wat de oorzaken van veroudering zijn. Na een kort overzicht over het patiëntgebonden, het epidemiologische en het fundamentele wetenschappelijke onderzoek geeft de auteur een overzicht van de wijze waarop zij zelf onderzoek deed en doet. Vervolgens is er een hoofdstuk met een historisch overzicht, waarbij voorbeelden worden gegeven van wetenschappelijke ontdekkingen die belangrijk waren voor de geneeskunde. De auteur bespreekt vervolgens haar persoonlijke ideeën over hoe zij de geneeskunde ervaart. De volgende hoofdstukken gaan over de veroudering, waarin niet alleen resultaten van onderzoek worden besproken, maar ook tips worden gegeven wat men eraan kan doen om het proces van verval tegen te gaan en de leeftijd te verlengen. Eindnoten met verwijzingen naar wetenschappelijke literatuur. Geïllustreerd met enkele figuren en grafieken; soms worden deelonderwerpen in grijze tekst

Fragment uit 1. Waarheen leidt de weg?
Dit boek gaat over ouder worden. Niet over de kwalen van het ouder worden, al komen ze onherroepelijk af en toe voorbij. Nee, het gaat over de wetenschap van het ouder worden. Over gezondheid, gezondheidszorg en onderzoek. Over artsen zoals ikzelf, over verpleegkundigen en al die anderen die betrokken zijn bij de gezondheidszorg. Maar het gaat ook over u, de lezer. Want vroeg of laat krijgt iedereen met de consequenties van veroudering te maken. Bijna alles wat leeft, veroudert. Althans, dat is de situatie op dit moment. Hoe dat in de toekomst uitpakt weten we nog niet. Wetenschappers zijn op zoek naar manieren om veroudering te stoppen en misschien zelfs terug te draaien. Ook daarover gaat dit boek. Kortom, het gaat over de nu reeds bekende mogelijkheden van ons lichaam en zijn nog onbekende toekomst. Maar laat ik u eerst inwijden in het dilemma van de toekomstige geneeskunde. (pagina 11)

Zomergasten: 28 augustus 2016

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 2 mei 2017

Kate Raworth

Doughnut economics : seven ways to think like a 21st century economist
Cornerstone 2017, 384 pagina's - €

Nog niet vertaald

Bio op website Kate Raworth (19?) en Twitter

Korte beschrijving op website
Humanity’s 21st century challenge is to meet the needs of all within the means of the planet. In other words, to ensure that no one falls short on life’s essentials (from food and housing to healthcare and political voice), while ensuring that collectively we do not overshoot our pressure on Earth’s life-supporting systems, on which we fundamentally depend – such as a stable climate, fertile soils, and a protective ozone layer. The Doughnut of social and planetary boundaries is a playfully serious approach to framing that challenge, and it acts as a compass for human progress this century.

Een citaat uit een recensie

Afbeeldingen staan centraal in het betoog van Raworth, en met reden. Die moeten namelijk een bijdrage leveren aan de transitie van ‘oud’ naar ‘nieuw’ economisch denken. De belangrijkste visualisatie is deze Doughnut, die het Bruto Binnenlands Product zou moeten vervangen als graadmeter voor de welvaart in een land:

De binnenste ring definieert elf basisvoorzieningen waar ieder mens recht op heeft; de buitenste ring geeft negen planetaire grenzen weer. Volgens Raworth is de doelstelling van de mensheid in de 21e eeuw om binnen het 'rechtvaardige en veilige’ deel van de Doughnut te komen en te blijven. Naast de donut komt Raworth met nog zes nieuwe visualisaties voor economen in de 21e eeuw; de meeste zijn reeds te vinden op haar website.
Bron: Follow The Money Lezen: de Donut-economie van Oxford-onderzoeker Kate Raworth (20 april 2017)

Fragment uit 1. Change the goal
A twenty-first compass
First, to get our bearings, let's put GDP growth aside and start afresh with a fundamental question: what enables human beings to thrive? A world in which every person can lead their life with dignity, opportunity and community - and where we can all do so within the means of our life-giving planet. In other words, we need to get into the Doughbut. It's the visual concept that I first drew in 2011 while working with Oxfam, and it is inspired by cutting-edge Earth-system science. Over the past five years, through conversations with scientists, activists, academics and policymakers. I have renewed and updated it to reflect the latets in global development goals and scientific understanding. So let me introduce you to the one doughnut that might actually turn out to be good for us.
  What exactly is the Doughnut? Put simply, it's a radically new compass for guiding humanity this century. And it points towards a future that can provide for every person's needs while safeguarding the living world on which we all depend. Below the Doughnut's social foundation lie shortfalls in human well-being, faced by those who lack life's essentials such as food, education and housing. Beyond the ecological ceiling lies an overshoot of pressure on Earth's life-giving systems, such as through climate change, ocean acdification and chemical pollution. But between these two sets of boundaries lies a sweet spot -shaped unmistakably like a doughnut - that is both an ecologically safe and socially just space for humanity. The twenty-first-century task is an unprecedented one: to bring all of humanity into that safe and just space.

  The Doughnut's inner ring - its social foundation - sets out the basics of life on which no one should be left falling short. These twelve basics include: sufficient food; clean water and decent sanitation; access to energy and clean cooking facilities; access to education and to healthcare; decent housing; a minimum income and decent work; and access to networks of information and to networks of social support. Furthermore, it calls for achieving these with gender equality, social equity, political voice, and peace and justice. Since 1984, international human rights norms and laws have sought to establich every person's claim to the vast majority of these basics, no matter how much or how litle money or power they have. Setting a target date to achieve all of them for every person alive may seem an extraordianry ambition, but is is now an official one. They are all included in the United Nation's Sustainable Development Goals - agreed by 193 member countries in 2015 - and the vast majority of these goals are to be achieved by 2030. (pagina 44-45)

Artikel: Donut economie - verander het doel (april 2017) Met hierin 7 korte filmpjes om haar theorie uit te leggen.

Column Ewald van Engelen: 'Groen-rechts is dweilen met de kraan open' (De Groene Amsterdammer, 27-4-2017 & Follow The Money)

Youtube - Kate Raworth on Growth (maart 2014) (RSA) (3:26)

Youtube - Why it's time for 'Doughnut Economics' | Kate Raworth | TEDxAthens

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 25 april 2017

Adam Alter

Superverslavend : waarom smartphones, apps en social media zo verslavend zijn (en wat je eraan kunt doen)
Maven 2017, 352 pagina's - € 21,--

Oorspronkelijke titel: Irresistible : the rise of addictive technology and the business of keeping us hooked (2017)

Website Adam Alter    

Tekst op website uitgever
Voor het eerst in onze geschiedenis zijn gedragsverslavingen een groter probleem dan verslavende middelen zoals drugs of alcohol. Het ergste is dat we het niet eens doorhebben. Alledaagse zaken als social media, gaming, online shoppen en e-mailen zijn minder onschuldig dan ze lijken: het aantal mensen dat hieraan verslaafd is, is de afgelopen jaren enorm toegenomen.

In Superverslavend laat Adam Alter zien hoe softwareontwikkelaars schrikbarend goed zijn geworden in het creëren van online ervaringen waar we geen genoeg van krijgen. Ze maken hierbij gebruik van zes geheime en zeer verslavende ‘ingrediënten’ die ze – als een soort virtuele suiker – toevoegen aan hun producten zodat we ze uren, dagen en weken achter elkaar blijven gebruiken. Alter verklaart waarom we deze ingrediënten zo onweerstaanbaar vinden en laat zien wat er in ons brein gebeurt op het moment dat we een Pokémon vangen, onze mail checken of zien dat iemand onze foto leuk vindt op Instagram. Gelukkig laat hij ook zien wat je als individu kunt doen om jezelf én je kinderen hiertegen te wapenen, voor het écht te laat is.

De betekenis en de gevaarlijke consequenties van onze digitale routines beginnen we pas net te begrijpen. Superverslavend signaleert en analyseert deze belangrijke nieuwe trend in onze samenleving, die te lang onderbelicht is gebleven.

Fragment op

Terug naar Overzicht alle titels

Rosanne Hertzberger

Ode aan de E-nummers : waarom E-nummers, kant-en-klaar-maaltijden en conserveermiddelen ons leven beter maken
Ambo Anthos 2017, 260 pagina's - € 19,995

Wikipedia: Rosanne Hertzberger (1984) en haar website 

Tekst op website uitgever
Rosanne Hertzberger schreef met Ode aan de e-nummers een spraakmakend boek en geldt als een van de opvallendste tegenstemmen van de hedendaagse gezonde voedselindustrie.

Als je de kookgoeroes moet geloven, is er niets erger dan een magnetronlasagne. Geen grotere zonde dan voorgesneden aardappeltjes, groenten uit blik, of kunstmatige kleurstoffen. Van Michael Pollan tot Rens Kroes: allen bepleiten een terugkeer naar grootmoeders keuken waar vers, simpel en onbespoten eten ambachtelijk werd klaargemaakt.

Maar is dat echt beter voor je? En voor onze planeet? Rosanne Hertzberger bewijst het tegendeel en laat op overtuigende wijze zien dat kunstmatige kleurstoffen niet per se ongezonder zijn dan natuurlijke, dat aardappelpuree uit een zakje niet per se slechter is dan die van zelfgekookte, onbespoten piepers van de boerenmarkt en dat uitvindingen als kunstmest en megastallen de mensheid een enorme dienst bewijzen. Hertzberger beschrijft de enorme impact die chemie in onze voedselproductie heeft op het verbeteren van onze gezondheid, op welvaart, milieu en op de vrouwenemancipatie.

Fragment uit 2. Kleurtjes
De belangrijkste boodschap die ik voor al die mensen heb, is dit: we concentreren ons op de verkeerde dingen. We laten ons afleiden van wat er werkelijk toe doet. Wij gaan niet dood aan kaas of koffie of pasta of brood of een eitje. We gaan zelfs niet dood aan bewerkt voedsel. Ook niet aan kunstmatige kleurstoffen. Wij gaan niet dood aan E-nummers. Wij gaan niet dood aan genetisch gemodificeerde gewassen, en ook niet ana emulgatoren, verdikkingsmiddelen of zuurteregelaars. We gaan niet dood aan kant-en-klaarmaaltijden. We gaan niet dood aan conserveermiddelen. We gaan zelfs niet dood aan aspartaam of sucralose. We gaan dood aan een groep volledig simpele biologische ingrediënten zonder E-nummers. Dat zijn suiker, vet, alcohol en tabak. Voor die stoffen hoef je geen proefdierenonderzoek op te tuigen. Je hoeft er niet pietepeuterig dertig verschillende wetenschappelijke publicaties over na te pluizen. Je hoeft alleen maar in een gemiddeld ziekenhuis te kijken, waar afdelingen vol liggen met patiënten die te veel van die stoffen hebben genuttigd. De stoffen die onze gezondheid bedreigen hebben geen E-nummer. (pagina 87)

Fragment uit 7. De Paleo-mythe
En zoals we gezien hebben klopt het verhaal van die razendsnelle verandering inderdaad. Een heel etmaal lang zijn wij jager-verzamelaars en vijf minuten voor het einde vindt er een ingrijpende verandering plaats in onze leefstijl, ons voedingspatroon, ons samenlevingsvorm en ongeveer elk ander mogelijk aspect van het menselijk bestaan. Maar wat niet klopt is dat ons lichaam die veranderingen niet kan bijbenen of dat de evolutie gestopt is. Ten eerste is het een misverstand dat ons lichaam zich niet snel kan aanpassen en dat evolutie honderdduizenden jaren nodig heeft. Onderzoek naar lichaamslengte in ons eigen land laat bijvoorbeeld zien dat maar een paar generaties voldoende zijn om heel fundamentele fysieke kenmerken te veranderen. Nederlandse mannen zijn met gemiddeld 183 centimeter de langste mannen op aarde Dat komt door een razendsnelle groeispurt die we met zijn allen hebben doorgemaakt. Sinds de achttiende eeuw zijn Nederlanders zo'n twintig centimeter gegroeid. Dat is een gigantisch verschil dat zo even in de laatste twee seconden van de Paleo-dag plaatsvindt. Natuurlijk is een groot deel van deze groei te danken aan betere voeding en goede gezondheidszorg, maar het lijkt voor een belangrijk deel ook neer te komen op evolutie. Uit een groot cohortonderzoek bleek dat inkomen, opleiding en gezondheid niet de enige verklaring waren. Lange mannen bleken vaker een relatie te hebben en ook vaker kinderen te hebben dan korte mannen. Voor vrouwen werd dat verband niet gevonden. Dat betekent dat langere mannen hun genen vaker doorgeven dan kortere mannen en aangezien het DNA een belangrijke factor is in iemands lengte, zou het kunnen betekenen dat de groeispurt van Nederland ook voor een deel een ordinaire evolutionaire oorsprong heeft: een indicatie dat het menselijk lichaam in staat is tot razendsnelle verandering. (pagina 220)

Youtube - In haar boek 'Ode aan E-nummers' viert Rosanne Hertzberger kant en klaar maaltijden (Pauw, april 2017)

Terug naar Overzicht alle titels

James Kirchick

Het einde van Europa : dictators, demagogen en de komst van donkere tijden
Het Spectrum 2017, 358 pagina's - €

Oorspronkelijke titel: The end of Europe : Dictators, Demagogues, and the Coming Dark Age (2017)

Wikipedia: James Kirchick (1983)

Korte beschrijving op website uitgever
Europa in 2026: President Poetin houdt een militaire parade ter ere van de annexatie van Estland; militair ingrijpen door de NAVO wordt geblokkeerd door Duitsland, waar de SPD een regering vormt met de Groenen en de Communisten na de historische nederlaag van de CDU; de Franse president Marine Le Pen was al uit het samenwerkingsverband gestapt in 2021; nadat Groot-Brittannië zich terugtrok uit de EU, volgden andere eurosceptische regeringen in Europa haar voorbeeld.
Europa is niet meer.

James Kirchick geeft in Het einde van Europa zijn toekomstvisie voor Europa, aan de hand van de negen grote problemen die op dit moment op het continent spelen, zoals politiek populisme, Russische druk, openlijke confrontatie met de islamitische gemeenschap, anti-Europese krachten. Kirchick geeft aan welke uitdagingen serieuze bedreigingen vormen voor de Europese Droom en wat de rol van Rusland is in het geheel.

James Kirchick is correspondent voor The Daily Beast en Newsweek. Zijn stukken verschenen onder meer in The Wall Street Journal, Foreign Policy, Der Spiegel en The Guardian. Hij is verbonden aan het Foreign Policy Initiative in Washington, D.C.

Fragment uit de Inleiding: de Europese nachtmerrie
Het einde van Europa is geografisch en thematisch geordend in acht hoofdstukken die elk een land in crisis bespreken. Geen van die crises beperkt zich echter tot het land waar deze voornamelijk speelt; zorgwekkende ontwikkelingen die in het ene land het duidelijkst zichtbaar zijn, steken de grens over en vinden weerklank in  het hele continent. Mijn reis begint in Estland, mogelijk het NAVO-lid dat het kwetsbaarst is voor de ondermijning en invasie vanuit het oosten. Daar laat de controverse rond het ontmantelen  van een gedenktaken voor de Tweede Wereldoorlog uit de tijd van de Sovjet-Unie zien hoe Rusland gebruikmaakt van etnische spanningen in de hele Europese periferie om het westerse bondgenootschap te ondermijnen. Omgekeerd is het in Hongarije juist het oprichten van een monument voor de Tweede Wereldoorlog dat een fel debat uitlokt over de gedenkpolitiek en een voorbeeld vormt van regionale verschuiving  naar autoritair bestuur. De Duitse reactie op het NSA-schandaal brengt aan het licht  hoe kwetsbaar de strategische gehechtheid  van het land in het Westen is; het hoofdstuk over de Europese  Unie verkent de wanstaltige omgang van het continent met de grootste migratiecrisis sinds de Tweede Wereldoorlog en het al decennialang bestaande onvermogen om de eigen moslimburgers te assimileren.In Frankrijk ontmaskert de uittocht van de grootste Joodse gemeenschap van Europa de veranderlijke aard van het antisemitisme, de dodelijkste traditie van het continent. Aan de overkant van het Kanaal begint de golfslag van de niet vertoonde terugtrekking van ene EU-lidstaat, de potentiële Schotse onafhankelijkheid en het versplinteren van de Labourpartij, die met een desintegrerende kracht neerslaat op het Europese project en die de hachelijke conditie van de sociaaldemocratische politieke traditie onderstreept. Griekenland is het land waar populisme en cliëntelisme ten strijde trokken tegen de begrotingsdiscipline die werd geëist door de euro. Mijn reizen eindigen met een redelijk optimistische noot in Oekraïne, het nieuwe West-Berlijn, waar de mensen voor Europa een oorlog uitvechten waarvan hun mede-Europeanen de existentiële aard weigeren te erkennen. Ten grondslag aan deze crises ligt een gedeelde oorzaak: gebrek aan solidariteit. Deze crises kunnen alleen opgelost worden door cohesie van politieke, economische, militaire en culturele aard. (pagina 21-22)

Terug naar Overzicht alle titels

Michael Foley 3

Leuk hè? : de filosofie van plezier maken|
Atlas Contact 2017, 384 pagina's - € 24,95

Oorspronkelijke titel: Isn't this fun? : investigating the serious business of enjoying ourselves (2016)

Tekst op website uitgever
Is het leuk om met velen te zijn? Of het nu gaat om een dancefestival, een vol strand, het carnavalsfeest of een pretpark, veel mensen genieten ervan en het wordt in reclames vaak als hoogst aantrekkelijk voorgesteld. Toch zijn er ook altijd mensen die zich in zo'n situatie alleen maar afvragen: hoe kom ik hier weg? En op dat moment is er altijd wel iemand die zegt: ‘Leuk hè?’

Michael Foley wil begrijpen waarom mensen zich graag in grote groepen verzamelen, maar ook waarom anderen dat moeilijker vinden. Waarom vindt hij zo weinig ‘leuk’? Waaruit bestaat de kunst van het plezier maken? Hij gaat te werk op de van hem bekende wijze: met veel humor maar ook met serieuze filosofische bagage. Hij onderzoekt allerlei dingen die mensen leuk vinden, en vraagt zich af hoe dat zo is gekomen en wat het zegt over de maatschappij. Hoezeer zit dit soort ‘fun’ in onze genen? Zijn het nieuwe rituelen? Welke leegte vullen we op?

Fragment uit 1. Leuk, hè?
Ik heb vaak gedaan alsof ik iets leuk vond en me dan afgevraagd of de liefhebbers het met activiteiten die ik als een kwelling ervoer echt naar hun zin hadden. Zo ja, waarom week ik dan zo af? En zo nee, waarom deden ze alsof? Wat is leuk en waarom zijn er zoveel mensen die het zo hoog aanslaan en het zo fanatiek najagen? Ik heb die vragen maar zelden hardop gesteld. In de moderne tijd is leuk uitgegroeid tot een onbetwist artikel, tot een essentieel desideratum, tot de eigenschap die elke vorm van activiteit kan redden. Het is zelfs een plicht geworden. In de premoderne tijd was het de plicht je onsterfelijke ziel te redden. In de moderne tijd ging het om geld verdienen, en in de postmoderne wereld moeten we plezier hebben.
En dus streeft werk ernaar om leuk te zijn, streeft onderwijs ernaar om leuk te zijn, streeft religie ernaar om leuk te zijn, streeft politiek ernaar om leuk te zijn, en streeft zelfs oorlog ernaar om leuk te zijn. Ik ervoer een schok toen ik een documentaire zag over de Falklandoorlog, waarin een jonge Engelse soldaat toegaf dat hij vlak voordat een deel van zijn hersenen uit zijn hoofd werd geschoten 'Dit is leuk' had geroepen, en opnieuw bij een nieuwsbericht waarin een in Afghanistan vechtende Engelse islamist zijn ervaring als 'eigenlijk best leuk' omschreef. Het idee dat iemand oorlog leuk kon vinden leek me grotesk, maar terwijl ik me nog afvroeg of ik deze mensen wel goed had verstaan, trof mij een kop in het avondblad: 'De verborgen, vreselijke waarheid over oorlog is dat het zo leuk is.' Het was de aanhef van een interview met een oorlogscorrespondent en een citaat uit zijn boek over de ervaringen die hij had opgedaan bij zijn berichtgeving over de Arabische revoluties die hij had opgedaan bij zijn berichtgeving over de Arabische revoluties en de burgeroorlogen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. De eis om het leuk te hebben lijkt vaak uit te monden in de aanvechting om datgene wat er gebeurt als leuk te interpreteren in de aanvechting om datgene wat er gebeurt als leuk te interpreteren, om erop te staan dat álles leuk moet zijn.
  Stel je voor dat je leuk afwijst of er zelfs maar kanttekeningen bij plaatst, en dat je naam maakt als de man die een hekel aan leuk heeft. Weigeren om in leuk te geloven is vergelijkbaar met in de vroege middeleeuwen atheïsme belijden en wordt met eeuwige verbanning uit de sociale netwerken (het moderne equivalent van de brandstapel) waarschijnlijk ook net zo streng bestraft. Iemand die openlijk zijn vraagtekens bij leuk zet zal niet gauw sjans krijgen of zelfs maar worden uitgenodigd om mee naar het café te gaan. Mijn vrouw en mijn dochter verdenken mij er al heel lang van dat ik stiekem a-leuk ben, en ik heb zelfs aan mezelf nooit echt durven toegeven dat ik een hekel heb aan nachtclubs, discotheken, dj's, het strand, popconcerten, festivals, carnaval, verkleedpartijen, trouwerijen, feestjes, barbecues, woorddraadspelletjes, monopoly, scrabble, voetbalwedstrijden, charismatische religieuze belijdenis en carnavaleske demonstraties. Doordat leuk zo wijd verbreid is ging ik er echter wat dieper over nadenken, en een van de eerste gedachten was dat het probleem wellicht niet in die leuke dingen zat, maar in mij. Als intellectuele snob haal ik mijn neus op voor leuk omdat het plat en speels is, en als doelgerichte puritein wijs ik het af vanwege het hedonisme en de inefficiëntie ervan. Leuk is al die dingen natuurlijk  vaak ook wel, maar het heeft nog veel meer te bieden. (pagina 14-15)

Lees ook van hem: Absurde overvloed : waarom het zo moeilijk is om gelukkig te worden (2012) en Lang leve het gewone : de lessen van het alledaagse leven (uit 2013)

Terug naar Overzicht alle titels

donderdag 20 april 2017

Ryan Avent

Werk in de 21e eeuw : arbeid, macht en welvaart in het digitale tijdperk
Nieuw Amsterdam 2017, 336 pagina's - € 22,99

Oorspronkelijke titel: The wealth of humans (2016)

Economist: Ryan Avent (19?)

Korte beschrijving
De auteur, redacteur bij The Economist, trekt een vergelijking tussen de industriële revolutie en het huidige digitale tijdperk. Een belangrijke kern daarin is dat veel meer werk gaat verdwijnen dan bij de industriële revolutie en bovendien in een veel hoger tempo. De consequentie daarvan is een overvloed aan arbeidskrachten, hetgeen een bom is onder onze huidige economische en sociale stelsels en vertrouwde instituties. Vervolgens wordt ingegaan op de voornaamste economische, sociale en politieke krachten, met schaarste en uitsluiting als belangrijke kern. Daarna richt het boek zich op de zorgwekkende manieren waarop de overvloed aan arbeid het functioneren van onze economie verandert. Bedrijven worden in toenemende mate informatieverwerkers, functionerend in of regievoerend over productieketens. Tot slot sluit de auteur af met gedachten over hoe we de veranderingen waarschijnlijk zullen proberen te beheersen en waar we het meeste en het minste succes van kunnen verwachten. Het boek is helder geschreven en inhoudelijk zeer relevant voor wie een betere en eerlijkere wereld wil. Met eindnoten, een literatuurlijst en register.

Tekst op website uitgever
Niemand van ons heeft de industriële revolutie meegemaakt, maar een dergelijke grote omwenteling staat ons in het huidige digitale tijdperk te wachten. We zullen te maken krijgen met een onstuitbare automatisering en robotisering, met een overvloed aan goedkope arbeid en een groeiende kloof tussen laag- en hooggekwalificeerden. Het is wel duidelijk dat werk een fundamenteel andere rol in ons leven zal gaan spelen. Welk werk blijft er over in het digitale tijdperk? Wie heeft de macht om de welvaart te verdelen of zich toe te eigenen? De industriële revolutie heeft ons geleerd dat we een periode van ontwrichtende politieke verandering en sociale strijd zullen moeten doormaken voordat er overeenstemming kan zijn over de verdeling van de welvaart. Voor dit grensverleggende boek bestudeerde Economist-publicist Ryan Avent de geschiedenis van de industriële revolutie en het werk van experts op het gebied van grote transformaties. Reizend van Shenzhen naar Göteborg en van Mumbai naar Silicon Valley onderzocht Avent de betekenis van werk in de 21e eeuw.

Fragment uit de Epiloog
Dit boek komt ongetwijfeld af en toe nogal somber over, maar in één opzicht is het uitgesproken optimistisch, namelijk in het geloof in het vermogen van de mensheid om nieuwe en belangrijke technologieën te ontwikkelen en om manieren te vinden om die in te zetten voor een beter leven. De digitale revolutie zal even krachtig en transformatief blijken te zijn als de meest fundamentele innovaties van het industriële tijdperk. En die kracht heeft een groot potentieel: het potentieel om een massawelvaart van ongekende aard te scheppen.
  Om een idee te krijgen hoe optimistisch of pessimistisch je zou moeten zijn over deze mogelijkheid, is het nuttig om je iemand voor te stellen die leefde in 1850, en te proberen die persoon uit te leggen hoe de dingen zich de volgende 150 jaar zouden ontwikkelen. Zou die willekeurig gekozen persoon optimistisch hebben moeten zijn over de technologische en economische veranderingen die eraan kwamen?
  Helaas is het antwoord dubbelzinnig. Van de mensen die in de decennia na 1850 leefden, genoten sommige individuen een historisch ongekende toename van hun economische mogelijkheden. Voor de meeste anderen gold dat niet. Van degenen die in 1850 leefden, brachten sommige mensen van verre nakomelingen voort die meer dan een eeuw later inkomens en levensverwachtingen genoten die de fantasie van de grootste sciencefictionschrijvers uit die tijd te boven gingen. Het leven werd in vrijwel alle opzichten beter, soms onmetelijk veel beter. Maar die nakomelingen konden zich realiseren dat het een dubbeltje op z'n kant was geweest, met in de tussentijd grote oorlogen en depressies, culminerend in een nucleair bewapende impasse tussen economische ideologieën die bijna de hele mensheid had uitgeroeid.
  Van degenen die in 1850 leefden en van wie de nakomelingen tot laat in de twintigste eeuw leefden, brachten de meeste generaties voort van wie het leven hele langzaam verbeterde, heel onzeker, stapje voor stapje, helemaal tot het einde van de twintigste eeuw, toen het gemiddelde reële inkomen in Afrika bezuiden de Sahara ongeveer gelijk was aan dat in Groot-Brittannië in 1800.
  Maar de gemiddelde inkomens stegen., En ze hadden nog meer kunnen stijgen als degenen die het meest profiteerden van wat technologie en sociaal kapitaal te bieden hadden, verstandiger beleid hadden gevoerd. De beste reden voor optimisme nu is dat de mensheid al ervaring van de industriële revolutie heeft meegekregen. We zijn door die hartverscheurende transformatie heen gekomen, hebben de gevaren ervan gezien, en hebben begrepen op welke manieren die revolutie uiteindelijk op grote schaal het leven heeft kunnen verbeteren.
  De reden om pessimistisch te zijn is dat nu, net als in het industriële tijdperk, niemand aan het roer staat. Er is geen navigator met een kaart van het verleden in de hand die met gezond verstand de route kan uitzetten waarlangs de moderne samenleving zich ontwikkelt tot een wereld waarin de technologie in staat is het grootste goed voor het grootste aantal mensen te genereren. De reden om pessimistisch te zijn - of liever, de reden om zowel realistisch als actief idealistisch te zijn - is dat de enige manier waarop de samenleving vooruitgang boekt, via de chaotische, toevallige en wilde interactie van alle mogelijke sociale krachten gaat. En niemand kan er zeker van zijn dat het dit keer net zo gunstig zal aflopen als de vorige keer. (pagina 298-299)

Youtube - The Wealth of Humans: an interview with Ryan Avent

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 18 april 2017

Wouter van Noort

Is daar iemand? : hoe de smartphone ons leven beheerst
De Bezige bij 2017, 224 pagina's - € 16,99

DWDD: Wouter van Noort (1985) en Twitteraccount

Tekst op website uitgever
We appen, mailen, googelen en instagrammen de hele dag door. Steeds meer onderzoek toont aan dat overmatig smartphonegebruik slecht is voor onze concentratie, ons gestrest maakt en zelfs ons brein verandert. Sterker nog: ons smartphonegedrag lijkt steeds meer kenmerken te krijgen van een collectieve verslaving. Maken Google en Facebook ons expres verslaafd?
In Is daar iemand? onderzoekt NRC-journalist Wouter van Noort zijn eigen obsessieve smartphonegedrag en hoe dat gedrag zijn leven, werk en relaties beïnvloedt. Hij spreekt psychologen, economen en technologen en bezoekt de machtigste techbedrijven ter wereld om erachter te komen hoe de smartphone ingrijpt in ons persoonlijke leven, maar ook steeds meer een bepalende politieke factor wordt. Een persoonlijke zoektocht naar de manier waarop de smartphone ons leven beheerst en verandert. En naar wat we kunnen doen als die veranderingen ons niet bevallen.

Soms verwijdert er eens een kennis theatraal zijn profiel van Facebook, en vertelt hij tegen iedereen die het horen wil – of niet – dat hij sindsdien zo ontspannen is. Hipsters koketteren met hun oude Nokia 3310. Kunstenaars maken voorstellingen over hoe we ons leven weer terug moeten veroveren op technologie. We klagen tegen onze geliefden dat ze dat ding eens weg zouden moeten leggen als we naast ze zitten op de bank, maar vaak pas als we zelf net klaar zijn met Candycrushen. En zélf helemaal stoppen met Facebook is ook weer zo’n rigoureuze stap.

Fragment uit 8. Wat nu?
De afhankelijkheid van smartphones is dan ook niet alleen een individueel probleem. Toen ik begin 2017 bezig was met de afronding van dit boek, werd ik door Freedom Lab, een groep filosofen van de onderzoeksgroep Èthos aan de Vrije Universiteit Amsterdam, uitgenodigd voor een discussiebijeenkomst met hoogleraren, docenten en studenten over de gevolgen van smartphones. Het ging vooral over de vraag wat wenselijk is om de negatieve gevolgen tegen te gaan. In die discussie ontstond consensus: de negatieve gevolgen van de smartphone kunnen we niet in ons eentje voorkomen, ook maatschappelijke organisaties en de overheid hebben hierin een rol. Universitair hoofddocent Ad Verbrugge verwoordde het zo: 'We zoeken nog naar verhoudingen. Technologie wordt gebruikt om vrijheid te realiseren, de bevrijding van de natuur.' We maken ons volgens hem al millennia los van allerlei lichamelijke beperkingen door de natuur voor ons te laten werken. Dat begint al met de hamer, en elektrische apparaten gaan daarin nog een stuk verder. Daar hebben mensen ook altijd al schaduwzijdes van gezien: behalve dat techniek ons bevrijdt, kan die ons ook knechten. Dat zie je nu bij smartphones ook. Machines vragen van ons een bepaalde levenswijze, en wij gaan daarin mee. Dat is al met auto's en treinen zo. Maar wat eigenaardig is aan de smartphone: die wordt gepresenteerd als een apparaat dat ons bekrachtigt. 'We kunnen helemaal zelf groepen volgen', zegt Verbrugge. 'En daarmee kunnen we het monopolie op informatie van de markt en de staat doorbreken. Maar de keerzijde is ook dat er een nieuw soort sociodictatuur ontstaat. Het is een versterking van wat er in de mens al leeft. Het sociale, het controlerende en het oordelende zijn heel menselijk, maar die worden versterkt door de technologie.'
Wat is nou een goed antwoord daarop? Verbrugge gelooft zelf het meeste in wat hij een 'geestelijke reactie' noemt: 'Opvoeden, scholen, tegenbeweging voeden: pen en papier, cultureel bewustzijn van directe menselijke interactie. En uiteindelijk moet de wetgever er iets mee, net zoals met roken. Maar in eerste instantie moeten de destructieve elementen onderkend worden. Klein beginnen: eerst ouders, scholen, universiteiten, dan bedrijven en overheden en uiteindelijk ook wetgeving. We moeten echt een nieuw evenwicht zoeken: het idee dat alles alleen maar moet kunnen lijkt me niet houdbaar.' (pagina 208-210)

Terug naar Overzicht alle titels

zondag 16 april 2017

Pankaj Mishra

Tijd van woede : een geschiedenis van het heden
Atlas Contact 2017, 336 pagina's - € 27,99

Oorspronkelijke titel: Age of anger : a history of the present (2017)

Wikipedia: Pankaj Mishra (1969) en zijn website

Korte tekst op website uitgever
Het lijkt soms alsof de mens genoeg heeft van rust en vrede. Kwaadaardige politici spelen in op angst bij een deel van de bevolking. De mensen reageren erop met keuzes die irrationeel lijken, en levensgevaarlijk zijn: zoals voor een Brexit, voor presidentskandidaat Donald Trump, of voor het idee om ‘de grenzen’ dicht te gooien.
Angst en woede vormen de drijfveer, destructiedrift en negativisme zijn het gevolg. Ze dreigen onze maatschappij te ontwrichten. En de vraag is: hoe is het mogelijk? Pankaj Mishra beschrijft in Tijd van woede op een beknopte en briljante manier de geschiedenis van woede als politieke drijfveer. Met verrassende historische parallellen laat hij zien dat deze tijd niet uniek is: ook het begin van de twintigste eeuw was vol van destructiedrift, nationalisme en terrorisme. Dat is geen geruststellende gedachte en Tijd van woede is dan ook een alarmerend boek: er zal een mentaliteitsverandering nodig zijn om onze vrijheid, welvaart en stabiliteit te behouden.

Fragment uit de Epiloog
Zelfs in hoogontwikkelde landen vertonen de instorting van de arbeidsmarkt, de eromheen gebouwde solidariteitsstelsels en de groei van de informele economie meer dan een oppervlakkige overeenkomst met de arbeidsomstandigheden in het Europa van de negentiende eeuw die zo'n vruchtbare bodem vormden voor revolutionairen, anarchisten en terroristen. Marx vond loonslavernij, omdat die ongewis en onpersoonlijk was, erger dan lijfeigenschap; maar tegenwoordig is baangarantie in één branche, laat staan in één bedrijf, steeds zeldzamer. Ad-hocwerk wordt steeds normaler. Vele jonge mensen werken parttime, studeren en weken naast elkaar of reizen steeds verder om werk te krijgen, als ze het al kunnen krijgen.
  Deze grote aantallen leden van het precariaat weten dat er niet zoiets bestaat als een gelijk speelveld. Ze delen het vermoden dat eerst vooral werd gekoesterd door paranoïde samenzweringstheoretici, dat hun eigen politieke elite de vijand van de vrijheid is, en niet haar beschermheer. De grote minachting die deze groep in Amerika heeft voor Barack Obama en Hillary Clinton gaat verder dan louter misogyn verzet tegen de verworvenheden van het feminisme en verborgen haat jegens minderheden; ze geeft blijk van ean ernstig afgenomen respect voor het politieke proces zelf.
  Dat de elite er niet in slaagt met een overtuigend antwoord te komen maakt hun vrees alleen maar begrijpelijker. Vandaar dat witte nationalisten in de Verenigde Staten zullen zeggen dat ze hun leven weer in eigen hand nemen, dat ze hun vrijheden in ere zullen herstellen. Ondanks de stuitend xenofobe aspecten van hun bombastische taal sluit hun anti-elitaire zaak heel goed aan bij de onderbuikgevoelens van de meute. Trump en zijn anahangers in het rijkste land ter wereld zijn net zozeer een dramatisch symptoom van een algehele legitimiteitscrisis als de terroristen die massageweld beramen of ertoe aanzetten door zich te bedienen van de middelen van de wereldwijde integratie.
  De aantrekkingskracht van officiële en informele afscheiding - de mogelijkheid grofweg, tot grotere controle over je eigen leven - is toegenomen van Catalonië, Schotland en Engeland tot Hongkong en gaat veel verder dan de handige separatistische elites met hun meervoudige burgerschap en buitenlandse bankrekeningen. Steeds meer mensen ervaren de kloof tussen de lichtzinnige beloften van individuele vrijheid en soevereiniteit en het onvermogen van hun politieke en economische orde om ze te realiseren. (pagina 297-298)

Enkele citaten uit een interview
Vraag: Ook het westerse populisme komt volgens u voort uit wrok
PM: Je ziet in alle westerse landen een opleving van nationalisme. Een herontdekking van een denkbeeldig verleden, toen de wereld nog vertrouwd en heel was, toen er geen vreemdelingen waren. Maar dat is een sprookje, een op zich natuurlijke reactie op een tijd van snelle en duizelingwekkende veranderingen. Mensen willen terug naar een wereld waarin het leven nog goed was. Door iedereen uit te sluiten die hun leven verpest: immigranten die ineens mensen opblazen, of Brusselse bureaucraten die hun land lijken te hebben overgenomen. Het is verlangen naar een voorbije tijd.  ()

Vraag: Volgens u komen de nieuwe generaties (in India) eigenlijk te laat
PM: Ja, om politieke maar vooral ecologische redenen. De wereld heeft eenvoudig niet genoeg middelen om al die miljarden jonge Aziaten en Afrikanen dezelfde welvaart te bieden als Europeanen en Amerikanen nu genieten. Maar dat is wel waar ze allemaal van dromen. Toen ik in India opgroeide in de jaren zeventig had ik gene idee hoe mensen in het Westen leefden; we hadden gene telefoon, geen tv, geen film. Europa was zo ver weg. dat ik niet eens zeker was of het wel bestond. Tegenwoordig kun je in een sloppenwijk in Bangladesh wonen en dromen van het leven in Manhattan. Zonder het geld om er ooit te komen.

Vraag: Wat gebeurt er als die miljarden jongeren dat ontdekken?
PM: De chaos van nu is het eerste symptoom van het besef dat die miljarden er nooit zullen komen. Er is een intuïtie bij velen dat de wereld tegen hen is, een samenzwering tegen hun diepe hoop en verwachtingen. Het geweld dat we overal zien is een uitdrukking van dat dagende inzicht. En dat leidt soms al tot de conclusie: laten we de zaak gewoon opblazen. Een nihilistisch verlangen om het systeem te slopen dat jou waardigheid en toekomst onthoudt. Dat is waar ik me het meest zorgen over maak: al die onvervulbare verlangens.

We hebben veel meer alarmisme nodig (De Volkskrant, zaterdag 15 april 2017)

Interview: Pankaj Mishra: ‘Frustratie en politiek verzet ontstaan als mensen het gevoel krijgen dat er méér in hun leven zit’ (MO - Mondiaal Nieuws, april 2017)

Youtube - The Age of Anger | Pankaj Mishra | RSA Replay

Terug naar Overzicht alle titels